नियमित उत्पन्नाचे साधन

*#पीपीएफ_नियमित_उत्पन्नाचे_साधन* मागील आर्थिक वर्षापासून आयकराच्या नव्या पद्धतीत करदात्यांना मोठी सवलत मिळाली आहे. ₹12 लाखांपर्यंतच्या करपात्र उत्पन्नावर करदेयता राहत नाही. मात्र, या व्यवस्थेत बचत व गुंतवणुकीशी संबंधित अनेक करसवलतींचे महत्त्व कमी झाले आहे. त्यामुळे करसवलत मिळणाऱ्या योजनांकडे येणारा पैशांचा ओघही काही प्रमाणात मंदावला आहे. आर्थिक नियोजन करताना बचतीतून जमा झालेल्या रकमेतून गुंतवणूक आणि त्या गुंतवणुकीतून वाजवी परतावा मिळवणे महत्त्वाचे असते. त्याचबरोबर योग्य वेळी नियमित उत्पन्न मिळावे यासाठी पुन्हा नियोजन करावे लागते. यासाठी अनेक पर्याय उपलब्ध असले तरी पीपीएफ आणि एनपीएस ही दोन खाती प्रत्येकाने विचारात घ्यावीत, असे अजूनही म्हणता येईल. यातील सार्वजनिक भविष्य निर्वाह निधी (पीपीएफ) खाते दीर्घकाळ चालू ठेवणे ही एक स्मार्ट गुंतवणूक ठरू शकते. पीपीएफमुळे निवृत्तीसाठी मोठी रक्कम जमा होते. पुढे तिचा वापर अन्य गुंतवणूक, व्यवसाय किंवा नियमित खर्चासाठी करता येतो. शेअर्स व म्युच्युअल फंडातून अधिक, पण अनिश्चित परतावा मिळू शकतो; त्याच्या तुलनेत पीपीएफचा परतावा निश्चित दराने मिळणारा असल्याने निवृत्तीनंतरही हे खाते उपयोगी ठरू शकते. विशेष म्हणजे, मुदतवाढीच्या योग्य पर्यायाचा वापर केल्यास खात्यातील काही रक्कम दरवर्षी काढून ती मासिक निवृत्तीवेतनाप्रमाणे वापरण्याची शक्यता निर्माण होते. ही रक्कम करमुक्त असल्याने त्यावर स्वतंत्र आयकर भरावा लागत नाही. ते कसे, हे समजून घेण्यापूर्वी योजनेची मूलभूत माहिती पाहूया. पीपीएफची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये ★ ही भारत सरकारच्या पाठबळाची, दीर्घकालीन बचत योजना असून व्याज आणि मुदतपूर्तीची रक्कम करमुक्त असते. ★ पीपीएफची मूळ मुदत खाते ज्या आर्थिक वर्षात उघडले त्या आर्थिक वर्षाच्या अखेरीपासून 15 वर्षे असते. त्यामुळे खाते उघडण्याच्या तारखेनुसार प्रत्यक्ष कालावधी 15 वर्षे 1 दिवसापासून 16 वर्षांपर्यंत असू शकतो. ★ मुदत संपल्यानंतर खाते पाच-पाच वर्षांच्या कालखंडासाठी कितीही वेळा वाढवता येते. प्रत्येक विस्तारावेळी गुंतवणूक सुरू ठेवण्याचा किंवा न ठेवण्याचा पर्याय असतो. ★ खाते पोस्ट ऑफिस तसेच अधिकृत बँकेत उघडता येते. एका व्यक्तीला स्वतःच्या नावाने एकच खाते ठेवता येते. अल्पवयीन मुलाच्या नावाने पालक/पालकत्वाधिकार असलेली व्यक्ती खाते उघडू शकते. नामनिर्देशनाची सुविधाही आहे. ★ आर्थिक वर्षात किमान ₹500 आणि कमाल ₹1,50,000 जमा करता येतात. जुन्या करप्रणालीत पात्र गुंतवणुकीवर कलम 80सी अंतर्गत करसवलत मिळते; मात्र नवीन करप्रणालीत ही सवलत उपलब्ध नाही. ★ किमान वार्षिक रक्कम न भरल्यास खाते निष्क्रिय होते. निर्धारित शुल्क भरून ते पुन्हा सक्रिय करता येते. ★ सध्या पीपीएफवरील व्याजदर 7.1% आहे. हा दर सरकारकडून वेळोवेळी बदलला जाऊ शकतो. ★ एखाद्या महिन्यातील व्याजासाठी त्या महिन्याच्या 5 तारखेपर्यंतच्या आणि महिनाअखेरीपर्यंतच्या किमान शिल्लकीचा विचार केला जातो. त्यामुळे शक्य असल्यास वर्षाची संपूर्ण ₹1.50 लाखांची रक्कम 5 एप्रिलपूर्वी किंवा 5 एप्रिलपर्यंत जमा करणे अधिक फायदेशीर ठरते. ★ काही अटींवर तिसऱ्या आर्थिक वर्षापासून कर्जाची सुविधा असून सातव्या आर्थिक वर्षापासून आंशिक रक्कम काढता येते. ★ मूळ गुंतवणूक, त्यावरील व्याज आणि मुदतपूर्तीची रक्कम करमुक्त असते. ₹1.50 लाखांची वार्षिक गुंतवणूक किती होऊ शकते? समजा, दरवर्षी गुंतवणूक : ₹1,50,000 गुंतवणूक : प्रत्येक वर्षी एप्रिलच्या सुरुवातीला गृहीत व्याजदर : 7.1% कालावधी : 16 आर्थिक वर्षे म्हणजेच एकूण गुंतवणूक: ₹1,50,000 × 16 = ₹24,00,000 जर संपूर्ण कालावधीत 7.1% दर कायम राहिला आणि प्रत्येक वर्षी एप्रिलच्या सुरुवातीला रक्कम जमा केली, तर मुदतपूर्तीच्या वेळी रक्कम सुमारे ₹42 लाखांपेक्षा अधिक होऊ शकते. प्रत्यक्ष रक्कम त्या काळातील सरकारने निश्चित केलेल्या व्याजदरावर अवलंबून असेल. ज्यांचे पीपीएफ खाते आधीपासून आहे, जे दरवर्षी कमाल ₹1.50 लाख भरतात आणि वेळोवेळी पाच वर्षांची मुदतवाढ घेत आहेत, अशा निवृत्तीच्या उंबरठ्यावर असलेल्या गुंतवणूकदारांसाठी हा पर्याय विशेष महत्त्वाचा ठरतो. मुदत संपल्यानंतर गुंतवणूकदारास साधारणपणे दोन पर्याय असतात— ● खाते बंद करून संपूर्ण रक्कम काढणे आणि ती अन्यत्र गुंतवणे. ● खाते आणखी पाच वर्षांसाठी वाढवणे—दरवर्षी गुंतवणूक सुरू ठेवून किंवा कोणतीही नवीन गुंतवणूक न करता. दुसऱ्या पर्यायामुळे पीपीएफ खाते 21, 26, 31, 36 वर्षे किंवा त्यापुढेही चालू ठेवता येते. कालावधी वाढला की चक्रवाढीचा परिणाम अधिक जाणवतो आणि खात्यातील रक्कम मोठ्या प्रमाणात वाढू शकते. उदाहरणार्थ, पती-पत्नीची स्वतंत्र पीपीएफ खाती असतील आणि दोघांनीही दीर्घकाळ कमाल गुंतवणूक केली असेल, तर निवृत्तीच्या काळात दोन्ही खात्यांमधून मोठा करमुक्त निधी उपलब्ध होऊ शकतो. निवृत्तीनंतर नियमित उत्पन्न कसे मिळवायचे? समजा, दीर्घकाळाच्या गुंतवणुकीनंतर एखाद्या व्यक्तीच्या पीपीएफमध्ये ₹80 लाख जमा झाले आहेत आणि खाते पुढील पाच वर्षांसाठी नवीन गुंतवणूक न करता वाढवले आहे. नियमांनुसार पात्र आंशिक पैसे काढण्याच्या मर्यादेत रक्कम काढता येते. उदाहरणार्थ, उपलब्ध ₹80 लाखांपैकी 60% म्हणजे ₹48 लाख ही रक्कम पात्र मर्यादेत एकरकमी किंवा नियमानुसार टप्प्याटप्प्याने काढण्याचा विचार करता येतो. त्यातून दरवर्षी सुमारे ₹5.60 लाख खर्चासाठी वापरायचे असल्यास दरमहा जवळपास ₹46,700 उपलब्ध होऊ शकतात. मात्र, येथे एक महत्त्वाची बाब लक्षात घ्यावी लागेल—दरवर्षी किती रक्कम काढता येईल हे PPF च्या आंशिक पैसे काढण्याच्या नियमांवर आणि संबंधित वर्षातील पात्र शिल्लकीवर अवलंबून असते. त्यामुळे ₹5.60 लाख ही रक्कम प्रत्येक परिस्थितीत हमखास काढता येईल, असे समजणे योग्य नाही. तसेच काढलेली रक्कम बचत खाते किंवा डेट फंडात ठेवून मासिक खर्चासाठी वापरल्यास ती स्वतंत्र रोख प्रवाहाची व्यवस्था बनू शकते. जोडीदाराचे स्वतंत्र पीपीएफ खाते असल्यास दोन्ही खात्यांचा एकत्रित उपयोग करून निवृत्तीनंतरचे उत्पन्न नियोजित करता येऊ शकते. लवकर सुरुवात का महत्त्वाची? पीपीएफमध्ये सध्या दरवर्षी कमाल ₹1.50 लाखच भरता येतात. त्यामुळे मोठा निवृत्ती निधी तयार करण्यासाठी कालावधी आणि चक्रवाढ हे दोन घटक अत्यंत महत्त्वाचे ठरतात. मुदत संपल्यानंतर पाच वर्षांची मुदतवाढ घेऊन त्यात पुन्हा गुंतवणूक करण्याचा पर्याय निवडल्यास निधी आणखी वेगाने वाढू शकतो. त्यामुळे पीपीएफकडे केवळ 15 वर्षांची बचत योजना म्हणून न पाहता, दीर्घकालीन निवृत्ती नियोजनातील एक करमुक्त आणि तुलनेने सुरक्षित घटक म्हणून पाहणे अधिक योग्य ठरेल. पीपीएफची खरी ताकद केवळ त्याच्या 7.1% व्याजदरात नाही; दीर्घकाल, चक्रवाढ, करमुक्तता आणि शिस्तबद्ध गुंतवणूक या चारही गोष्टी एकत्रितपणे त्याचे महत्त्व वाढवतात. *#उदय_पिंगळे* *#अर्थ_अभ्यासक* *(लेखक मुंबई ग्राहक पंचायत या स्वयंसेवी ग्राहक संस्थेचे क्रियाशील कार्यकर्ते असून संस्थेच्या मध्यवर्ती कार्यकारिणीचे सदस्य आहेत याशिवाय महारेराच्या सामंजस्य मंचावर मानद सलोखाकार म्हणूनही कार्यरत आहेत. लेखात व्यक्त केलेली मते वैयक्तिक आहेत)*